Bir yapı ruhsatı almak neden bu kadar uzun sürüyor?

Bir yapı ruhsatı almak neden bu kadar uzun sürüyor?

Bir ülkenin gelişmişlik seviyesi ya da hane halkı gelirinin yüksek olmasından bağımsız olarak tamamen sistemin nasıl tasarlandığına bağlı bu sorunun cevabı.

Dünyadaki örneklere baktığımızda durum oldukça şaşırtıcı görünüyor:
Güney Kore’de tüm onaylar sadece 28 günde bitebiliyor. Singapur da 36, BAE’de ise 48 günde ruhsatınız almanız mümkün.

Buna karşılık Kanada'da 249, Japonya'da 193 gün sürdüğünü görebiliyoruz. Yani "gelişmiş ekonomi" olmak, hızlı ruhsat almayı garanti etmemekte.

Peki biz neredeyiz? Türkiye'de sahadaki pratik durum ortalama 180 günü buluyor. Yani İtalya ve Fransa ile aynı yavaş kulvardayız. Kağıt üstündeki yasal süreler kısa görünse de uygulamada süreç hayli uzuyor uzuyor:

Onay silsilesi: İlçe Belediye, Büyükşehir Belediyesi, Koruma Kurulları, ilgili idare içinde farklı müdürlükler belirli bir sıra ile ilerliyor. Bu kurumlar içi ve dışı yazışmalar günler sürebiliyor.

Plan belirsizlikleri: İmar planlarındaki sürekli değişimler, askı ve itiraz süreçleri imar durum belgesi düzenlemeyi güçleştiriyor.

Evrak döngüsü: Eksik ya da yenilenen evraklar yüzünden sürekli başa dönülüyor. Bazen üzerinden süre geçen evrakları yenilemek gerekebiliyor.

Dijital kopukluk: Her belediyenin online sistemi farklı gelişmişlikte. Bazı dijital imar sistemleri kısmen süreci hızlandırıyor gibi görünse de sistem altyapısındaki olası problemler süreci uzatıyor.

Dijital Altyapı: Numarataj, ruhsat yazımı, yapı denetim süreçleri, online dökümantasyon sistemi gibi birbirinden bağımsız çalışan dijital altyapının uyum problemleri

Yetki Karmaşası: Kurum dışı yazışmalarda belirli aralıklarla toplanan kurullara giden dosyaların takibinin güçleşmesi

Bu gecikmenin faturası kime çıkıyor? Bir gayrimenkul geliştiricisi için bu bekleyiş sadece soyut bir zaman kaybı değil. Arsa maliyeti bekliyor, banka faizi işliyor, piyasa dengeleri değişiyor. Sonuçta proje daha başlamadan maliyet katlanıyor ve bu durum projenin tüm finansal başarısını (IRR) aşağı çekiyor.

Asıl mesele şu: İşi hızlı çözen ülkeler denetimden ödün vermiyor, sadece denetimi akıllıca yapıyor. Onayları aynı anda yürütmek, dijital süreçleri tek bir merkezde toplamak ve riski az projelere hızlı çözüm yolları sunmak, güvenliği tehlikeye atmadan süreyi yarı yarıya indirebiliyor.

Türkiye'de ortalama 180 günlük süreyi aşağı çekmek için ilk yapılması gerekenler; tüm kurumların aynı anda onay verdiği paralel sisteme geçmek, her şeyin tek bir dijital kapıdan çözüldüğü "tek pencere" modeli ya da en başta imar planlarındaki belirsizlikleri bitirmek mi kestirmek zor. Ancak onay süreçlerini dijital olarak tek prosedüre bağlamak belirsizlikleri azaltacaktır.